Zbliża się Uroczystość Wszystkich Świętych. To czas, kiedy odwiedzamy cmentarze, modlimy się i wspominamy naszych bliskich zmarłych. Warto także pamiętać o innych miejscach pochówku, takich jak na przykład tzw. „mogiłki” w Starych Mierzwicach.
O tym miejscu na mapie gminy Sarnaki opowiada Pan Grzegorz Daniluk, mieszkaniec Starych Mierzwic.
„Pan Grzegorz ocalił od zapomnienia mnóstwo wiedzy historycznej tych terenów. Dzięki niemu mamy taki beletryzowany dziennik budowy nowego kościoła w Sarnakach. Ale też w dwóch rocznikach mamy wspomnienia Pana Grzegorza dotyczące wsi, jak ludzie mieszkali, jak pracowali, co robili, czym się trudnili. Mnóstwo szczegółów”- mówi Agata Wasilewska- prezes Towarzystwa Miłośników Ziemi Sarnackiej oraz redaktor naczelna „Rocznika Ziemi Sarnackiej”, która pomogła nam zorganizować spotkanie przy mierzwickich mogiłkach.
„Były cztery mogiły”- zaczyna swoją opowieść Pan Grzegorz Daniluk… I dalej opowiada:
„czterech żołnierzy Polaków, nieznanych z nazwiska i imienia, chociaż można było ich rozpoznać, bo przecież mieli nieśmiertelniki na szyjach i mieli dokumenty. Ale ktoś tego po prostu nie dopilnował. Zginęli 15 sierpnia 1920 roku w czasie wojny polsko- bolszewickiej. I ten, co tutaj leży tak równolegle do jezdni- zginął tutaj, w tym miejscu, natomiast ci trzej pozostali zostali przeniesieni, przetransportowani z Trojana, bo tam się ta cała akcja rozgrywała. Tam się dwa oddziały- polski i sowiecki spotkały. I zaczęli do siebie strzelać, zrobił się bałagan. Szczegółów już nie znam, bo i ci, co wiedzą, co pamiętają i co żyli wtedy, też nie wiedzieli, nie znali szczegółów. W każdym razie ten, który jest tutaj, leżał w wodzie na Trojanie, przykryty. I nie mogli go oderwać, bo taki był ciężki. I się okazało, że on miał plecak. Dopiero jak poprzecinali paski od plecaka okazało się, że w tym plecaku pełno było granatów. I wtedy dopiero go wyjęli. 15 sierpnia zginęli, pochówek nastąpił kilka dni później na polecenie włodarza Sarnak, czyli jakiegoś wójta. Robili to Żydzi, a oczywiście miejscowi młodzi tam podglądali jak to wszystko wyglądało i stąd trochę więcej wiedzy. Jeden z nich miał nawet jakieś listy i dokumenty w kieszonce, ale to wszystko poszło. Od tamtej pory to się nazywało „mogiłki”, bo tu nie było żadnego ogrodzenia, tylko stały krzyże brzozowe i te kopczyki grobowe. I to tak trwało do drugiej wojny światowej. W czasie drugiej wojny światowej i za czasów PRL-u nie można było tego nawet wspominać, ale i tak ludzie przychodzili zapalać tutaj znicze, jakieś świeczki. Na Wszystkich Świętych to na pewno się paliły, nawet piętnastego sierpnia były, były rozstawione. Także ludzie o tym pamiętają cały czas.”
„Ciekawe jest to, że ta nazwa „mogiłki” przetrwała prawdopodobnie do dzisiaj aż od roku 1920, tak?”- zapytałam Pana Grzegorza.
Odpowiedział: „Tak, w ogóle teraz ten rejon- jeżeli ktoś tam mówi, że w pobliżu mogiłek, to wszyscy wiedzą, że to gdzieś jest tu. Mogiłki to już jest praktycznie nazwa tego rejonu. Tak jak tam dalej jest Sękowe, tam dalej jest jeszcze Wysoki Ląd, tak tutaj są mogiłki. To już jest rejon mogiłki.”
„Bardzo ciekawe jest też to, że ten przekaz ustny przetrwał tyle lat, ponieważ te wiadomości, o których Pan opowiada, o tym przekazie ustnym, nawet związane z tym ciałem, że ono po prostu tam w Bugu było, zostało znalezione, że ten przekaz, łącznie z tymi detalami dotyczącymi ciała, czy właśnie tego plecaka, przetrwał do dnia dzisiejszego”- powiedziałam.
Na co Pan Grzegorz odpowiedział: „Przez ten okres PRL-u to ludzie mówili różnie, że to z pierwszej wojny, że to nie wiadomo co to jest, bo nie wolno było tego mówić, że to jest pamiątka po dwudziestym roku, po wojnie polsko- sowieckiej. Ta przeszłość do drugiej wojny światowej była wiadoma, oficjalna, bo tu jeszcze ludzi dużo żyło, którzy pamiętali ten dwudziesty rok. To było normalne. A później młodzież już nie była świadoma tego, co tu się działo, co to jest- i różnie- że to z pierwszej wojny światowej mówili, że to jest z drugiej wojny, że to jeszcze jakiś inny przypadek, że ktoś zginął w jakimś wypadku. Także nie można było mówić o tym, że to są ofiary, że to są żołnierze dwudziestego roku”.
Zapytałam też: „A jak Pan myśli- dlaczego akurat w tym miejscu zostały te ciała pochowane”?
Pan Grzegorz Daniluk odpowiedział: „Dlatego, że jeden żołnierz tu zginął. I tutaj, w tym miejscu został pochowany na miejscu, a resztę do nich dostarczono”.
„A czy jest jakieś miejsce, gdzie możemy na przykład przeczytać na temat tych mogiłek, gdzie możemy uzupełnić tę wiedzę?”- zapytałam.
Pan Grzegorz: „Ja się nie spotkałem. Owszem- wczasowicze czasami się podpytywali, ale to jeszcze za czasów PRL-owskich, kiedy tutaj nie było nic- skąd te mogiłki. Ludzie nie bardzo chcieli opowiadać, albo nie mogli, bo nie wiadomo kto pyta, nie wiadomo co z tym zrobi”.
„Początkowo był problem z ustaleniem tożsamości” –powiedziałam.
„I nie ustalono tej tożsamości. A jeżeli ustalono, to zmarnowano to wszystko. To jest po prostu żołnierz nieznany. Polacy na pewno. Na podstawie munduru”- odpowiedział Pan Grzegorz.
Dziękujemy Panu Grzegorzowi Danilukowi za rozmowę.
Można ją także obejrzeć i posłuchać na naszym kanale FB.
Link: https://www.facebook.com/share/v/18Yc4ua6Lv/
Mamy nadzieję, że dokładamy tym samym cegiełkę do tego, by ocalać od zapomnienia lokalne opowieści z historią w tle. /AO/
















